Archiwum osobiste Anny Poray-Wybranowskiej (1919-2013) w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej

Anna Poray-Wybranowska z domu Popiel była osobą wyjątkową. Urodzona w małopolskich Ściborzycach (woj. krakowskie) wychowywała się w Kostrzynku i Mościskach – majątku rodziców (Zofii z Krasickich i Wacława Popiela). Po wybuchu wojny udało jej się wyjechać do Włoch, gdzie w 1944 r. ukończyła nauki polityczne na Uniwersytecie w Perugii. Przed końcem wojny wstąpiła do 2. Korpusu Polskiego i zaangażowała się w działalność Pomocniczej Służby Kobiet. W 1947 r., po osiedleniu się w Anglii, wyszła za mąż za Jana Poray-Wybranowskiego – oficera NSZ. Razem z mężem i dziećmi, po wyjeździe z Europy, przez kilka lat mieszkała w Argentynie, a potem w Stanach Zjednoczonych. Po śmierci męża (1959 r.) przeprowadziła się do Kanady i zamieszkała na stałe w Montrealu. Pracowała w bibliotekach uniwersyteckich, gdzie była pionierką komputeryzacji ich zbiorów. Aktywnie angażowała się także w życie polskiej społeczności w Kanadzie – kierowała m.in. Biblioteką Polskiego Instytutu Naukowego w Montrealu, przez wiele lat pełniła też funkcję sekretarza Instytutu. Od końca lata siedemdziesiątych poświęciła się dokumentowaniu pomocy udzielanej przez Polaków Żydom w latach II wojny światowej. Zbierała archiwalia, intensywnie korespondowała z instytucjami, urzędami i osobami prywatnymi. Jej determinacja i upór doprowadziły do uznania przez Yad Vashem ponad 100 Polaków jako Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Zgodnie z jej testamentem, zgromadzona przez nią dokumentacja została przejęta w 2019 r. przez Archiwum IPN. Jest to bardzo obszerne, bo liczące w sumie 319 j.a., archiwum osobiste, a jego największą część stanowią cenne dla historyków materiały dokumentujące polską pomoc dla Żydów w latach okupacji niemieckiej.